Wziąłem udział w seminarium III stopnia Kontekst nauczania o Holokauście”

W dniach 21-25 lipca 2025 roku wziął udział w seminarium III stopnia „Kontekst nauczania o Holokauście”, organizowanym przez Żydowskie Muzeum Galicja w Krakowie.

Uczestnicy seminarium. Fot. Ola Roge / Żydowskie Muzeum Galicja

Edukacja o Holokauście to jedno z największych wyzwań, przed którymi stają dziś nauczyciele i osoby zaangażowane w budowanie świadomego społeczeństwa. Pomiędzy suchymi faktami a emocjami, między empatią a dystansem dydaktycznym, rozciąga się trudna droga odpowiedzialności za przekaz. Minione pięć dni to był czas intensywnej refleksji, głębokich rozmów i pogłębiania wiedzy – nie tylko historycznej, ale też tej dotyczącej współczesnych wyzwań edukacji o Zagładzie.

Seminarium rozpoczęliśmy w poniedziałek od spotkania w przestrzeniach Żydowskiego Muzeum Galicja. Atmosfera od samego początku była przyjazna, ale jednocześnie pełna skupienia. Przedstawiono uczestników – edukatorów, nauczycieli, pracowników instytucji kultury, którzy przyjechali do Krakowa z różnych zakątków kraju. Już na początku jasno wybrzmiało, że mamy do czynienia nie z klasycznym kursem, ale z przestrzenią spotkania, dialogu i refleksji. Anna Wencel oprowadziła nas po wystawie czasowej pt. „Henryk Reiss musi przestać istnieć”. Dr Alicja Bartuś zaprezentowała wykład pt. „Działania artystyczne a historyczne i współczesne konteksty edukacji prowadzonej w oparciu o historię Auschwitz”. Wspólna kolacja zamknęła dzień w klimacie wzajemnego zrozumienia. Z wieloma uczestnikami znam się z różnych innych form edukacyjnych związanych z tematyką Holokaustu i ogólnie historii. Był więc czas na wymianę doświadczeń i opowiedzenie o tym, co się dzieje w lokalnych środowiskach, jakie mamy wyzwania i problemy oraz sukcesy.

Wtorek przyniósł intensywny blok wykładów i warsztatów. Zaczęliśmy od prezentacji Anny Wencel na temat edukacji uczestniczącej w miejscach pamięci. Zajęcia były przeprowadzone na podstawie materiałów z Sympozjum Claims Conference 2021-2023, prowadzonego przez Wolfganga Schmutza i Paula Salmonsa, a koordynowanego przez Naomi Cogan. Celem tego programu było upowszechnienie podejścia partycypacyjnego w edukacji o Holokauście i promowanie wizyt w miejscach pamięci. Zgodnie z założeniami praca z grupą polega nie tyle na przekazywaniu wiedzy, co na zaangażowaniu uczniów, zaufaniu im w procesie edukacji oraz wspieraniu ich w dochodzeniu do wiedzy i wyciąganiu wniosków, dzięki wykorzystaniu czterech równorzędnych elementów: obserwacja, pytania, materiał, narracja. Katarzyna Suszkiewicz przedstawiła uczestnikom metodę „I ASK”. Metoda ta została stworzona przez Petrę Katzstein i Irith Koster z Żydowskiego Muzeum Historycznego w Amsterdamie. Polega ona na pogłębieniu relacji między osobą zwiedzającą muzeum, ale także uczestniczącą w zajęciach edukacyjnych, a osobą przewodnika/edukatora. Narracja i edukacja powinna mieć swoje źródło w analizie potrzeb uczestników i odnosić się do ich wiedzy, ale przede wszystkim zainteresowań, głęboko ukrytych wątpliwości, przekonań i stereotypów. Po południu zwiedzaliśmy dzielnicę Kazimierz z Anną i Bartoszem Wenclem. Nie było to jednak zwykłe zwiedzanie, ponieważ pracowaliśmy z materiałami źródłowymi, mieliśmy za zadanie odszukać różne elementy w krajobrazie oraz zinterpretować je pod kątem historycznym.

Zwiedzamy Kazimierz z Bartoszem Wenclem. Fot. Jessica Szczepańska / Żydowskie Muzeum Galicja

Środa była jednym z najbardziej poruszających dni całego seminarium. Pojechaliśmy do Tarnowa, gdzie Bartosz Wencel oprowadził nas po Tarnowie. Zobaczyliśmy m.in. rynek, dawną synagogę oraz cmentarz. Potem pojechaliśmy do Zbylitowskiej Góry, gdzie Renata Masna z organizacji Yahad In-Unum przeprowadziła warsztaty z wykorzystaniem materiałów źródłowych. W czasie drugiej wojny światowej zostało tam zamordowanych ok. 10 000 obywateli polskich, w większości Żydów.

Czwartek upłynął pod znakiem intensywnej pracy warsztatowej. Pracowaliśmy nad budowaniem scenariuszy dla projektów edukacyjnych, które później będziemy realizować w swoich miejscowościach. Ponadto Jessica Szczepańska, Magdalena Piróg i Tomasz Kocur opowiedzieli nam o realizowanym przez nich projekcie związanym z postacią Gizeli Fudem.

W ostatni dzień Sylwia Papier opowiedziała o narzędziach cyfrowych w nauczaniu o Holokauście, Jessica Szczepańska zaprezentowała swoją działalność związaną z odkrywaniem żydowskiej historii Działoszyna, a Viktoriia Mudritska przygotowała prezentację o traumie uchodźców wojennych. Ostatni dzień miał charakter podsumowujący. Wspólnie wyciągaliśmy wnioski i dzieliliśmy się planami na wdrożenie zdobytej wiedzy w codziennej pracy.

Udział w tym seminarium był dla mnie ważnym doświadczeniem w kontekście poszerzania wiedzy o Holokauście oraz poznawania nowych metod pracy w tym temacie. Poziom merytoryczny spotkań, świetnie dobrani prowadzący, ogromny ładunek emocjonalny, a zarazem konkretne narzędzia do pracy sprawiają, że mogę powiedzieć iż było to dla mnie jedno z najważniejszych wydarzeń edukacyjnych w tym roku. Żydowskie Muzeum Galicja stworzyło przestrzeń prawdziwego spotkania: z historią, z pamięcią, z innymi ludźmi i, co równie ważne, z samym sobą. To, czego się tu uczyliśmy, nie kończy się na sali warsztatowej. To coś, co zostaje w człowieku i zmienia sposób myślenia o edukacji, odpowiedzialności i roli nauczyciela. Jak zawsze – czułem się zaopiekowany przez organizatorów, za co bardzo dziękuję!

Polecam udział w tym seminarium każdemu, kto poważnie traktuje edukację o Holokauście i o wartościach uniwersalnych. To nie jest wiedza, którą można po prostu „przekazać”. To świadomość, którą trzeba w sobie zbudować, a ten program daje ku temu realne narzędzia. Było to seminarium III stopnia, więc mam za sobą także dwa seminaria mniej zaawansowane, ale równie interesujące, uczestniczyłem w nich w ostatnich latach. Teraz przede mną realizacja działania edukacyjnego nawiązującego do tematyki seminarium. Plany już są, realizacja na początku nowego roku szkolnego.

Zwiedzamy wystawę „Henryk Reiss musi przestać istnieć”. Fot. Paweł Dudek