Fragmenty żydowskiego modlitewnika przekazane przez radomszczanina

Pewien radomszczanin, wiedzący o moich zainteresowaniach kulturą żydowską, przekazał mi kilka kawałków papieru z nadrukowanymi tekstami w języku hebrajskim.

Te kawałki papieru zostały znalezione dawno temu w Radomsku, a teraz jest okazja, aby pokazać je większej liczbie osób. Nie jestem specjalistą od języka hebrajskiego, znam trochę słów oraz rozpoznaję litery, ale nie na tyle, żeby analizować dogłębnie tego typu teksty. W tym przypadku moja próba analizy jest bardzo pobieżna. Te skrawki papieru to fragmenty żydowskiego modlitewnika (Siddur) oraz tekstów religijnych. Napisane są w języku hebrajskim, a niektóre fragmenty (mniejszym drukiem) prawdopodobnie zawierają instrukcje w języku jidysz. Uwaga, nadruk jest z obydwu stron, i pokazuję to wszystko na zdjęciach (można wywnioskować co jest drugą stroną innej kartki).

Fot. Paweł Dudek

To najlepiej zachowany fragment. Na górze widnieje nagłówek: סדר הלל (Seder Hallel). Są to psalmy dziękczynne recytowane w święta. Główny tekst zawiera taki fragment:

אנא יי הושיעה נא… אנא יי הצליחה נא („O Panie, wybaw nas… O Panie, daj nam pomyślność”).
ברוך הבא בשם יי („Błogosławiony, który przychodzi w imię Pana”).

W dolnej części jest modlitwa Hallel, wychwalającą Boga („Błogosławiony jesteś Ty, Panie, Królu wysławiany pieśniami”). W lewym górnym rogu widać liczbę 227 oraz hebrajskie litery קיז (oznaczające tę samą liczbę).

Fot. Paweł Dudek

Ten fragment zawiera jedną z najważniejszych modlitw – Keduszę, odmawianą podczas powtarzania modlitwy Amida przez kantora. Nagłówek:

קדושה לש”ץ בחזרת התפלה (Kedusza dla wysłannika zboru podczas powtarzania modlitwy).

Treść:

כתר יתנו לך יי אלהינו מלאכים המוני מעלה… („Koronę oddadzą Ci, Panie nasz Boże, aniołowie z zastępów górnych wraz z Twoim ludem Izraelem…”).

Widać również znane frazy:

קדוש קדוש קדוש („Święty, Święty, Święty”)

Fot. Paweł Dudek

Fot. Paweł Dudek

Powyższe dwa skrawki są ciekawe, ponieważ użyto na nich specyficznej czcionki, często spotykanej w dawnych drukach środkowoeuropejskich (tzw. czcionka aszkenazyjska lub druk typu „Rashi” dla komentarzy). Są to prawdopodobnie instrukcje dotyczące modlitwy lub komentarze. Na dole zdjęcia pierwszego widać napis: שחרית ליום ראשון („Modlitwa poranna na niedzielę/dzień pierwszy”).

Fot. Paweł Dudek

Fot. Paweł Dudek

A powyższych dwóch fragmentów nie udało mi się odczytać w ogóle.

Jeśli chodzi o wiek i pochodzenie tych kilku kawałków papieru, to trudno precyzyjnie określić cokolwiek bez badania materiału, ale krój czcionki i układ sugerują druk z przełomu XIX i XX wieku. Papier nosi ślady nadpaleń i wilgoci, co może sugerować, że ocalał z pożaru lub był przechowywany w bardzo trudnych warunkach (np. ukryty w czasie wojny). Ze względu na to, że są to teksty religijne zawierające imię Boga, w tradycji żydowskiej takie skrawki powinno traktować się z szacunkiem i przechowywać w tzw. Genizie, a następnie pogrzebać na cmentarzu. Oddam to odpowiednim osobom.