Mój scenariusz lekcji na trzecim miejscu

Na zakończenie 2021 roku wziąłem udział w konkursie organizowanym przez Żydowskie Muzeum Galicja z Krakowa. Zadanie polegało na napisaniu scenariusza lekcji z wykorzystaniem dziennika Rywki Lipszyc z getta łódzkiego. Postanowiłem, że wykorzystam też fragmenty pamiętnika Miriam Chaszczewackiej z getta radomszczańskiego. […]

Recenzja: „Najnowsze dzieje Żydów w Polsce w zarysie (do 1950 r.)”

Do czytania tej książki przystąpiłem pod koniec 2020 roku. Oczekiwałem po niej uporządkowania, usystematyzowania wiedzy dotyczącej historii Żydów w Polsce, zwłaszcza w XX wieku. Właściwie książka te oczekiwania spełniła. Okładka książki Treść książki może być nieco mylna w stosunku do […]

Ośrodek KARTA obchodzi 40. urodziny

W 2022 roku swoje 40 urodziny będzie obchodził Ośrodek KARTA. Jest to działająca jako fundacja niezależna organizacja pozarządowa (ze statusem organizacji pożytku publicznego), największe w naszym kraju archiwum społeczne, stawiające sobie za cel dokumentowanie najnowszej historii Polski oraz Europy Środkowo-Wschodniej […]

Książka Krzysztofa Bielawskiego pt. „Zagłada cmentarzy żydowskich”

Z ciekawością przeczytałem książkę autorstwa Krzysztofa Bielawskiego pt. „Zagłada cmentarzy żydowskich”. Jest to analiza zjawiska w jaki sposób, przez kogo oraz w jakich okolicznościach były (i są) niszczone cmentarz żydowskie na terenie Polski. W powszechnej świadomości winę za destrukcję cmentarzy […]

Chanuka w Radomsku

W niedzielne popołudnie w Radomsku, przy Placu 3-go Maja odbyły się uroczystości związane z Chanuką – tradycyjnym świętem żydowskim, znanym także pod nazwą Święto Świateł. Uroczystość zorganizowała Rachel Kesselman z The Kesselmann Museum in Radomsko, a włączyli się do tego […]

Spotkanie z Louise Steinman

W środę 27 października 2021 roku w Muzeum Regionalnym im. S. Sankowskiego w Radomsku odbyło się spotkanie z Louise Steinman, autorką książki reportażowej pt. „Krzywe lustro. Dziennik polsko-żydowskiego pojednania”. Spotkanie poprowadził Kamil Rutkowski, a tłumaczem z języka angielskiego była Dorota Gołębiewska, […]

Uczestniczyłem w seminarium dla nauczycieli (Kulmhof, Getto Łódzkie)

Muzeum Getta Warszawskiego zorganizowało w dniach 9-10 października 2021 roku seminarium wyjazdowe dla nauczycieli i edukatorów. Celem wyjazdu było odwiedzenie Muzeum byłego niemieckiego obozu zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem oraz miasta Łódź w kontekście historii istniejącego tam w czasie […]

Wykonałem trochę zdjęć oraz filmów w ramach projektu poseminaryjnego

W lipcu (i właściwie też przez pierwszy dzień sierpnia) uczestniczyłem w seminarium dla nauczycieli „Kontekst nauczania o Holokauście” na poziomie podstawowym. Obszerną relację z kilkudziesięcioma zdjęciami dodałem w tym wpisie. Tutaj chciałbym się jednak skupić na czymś innym. W trakcie […]

Rodzice Herszla Grynszpana pochodzili z Radomska

Herszel Grynszpan i dokonane przez niego zabójstwo stało się dla władz Trzeciej Rzeszy powodem wywołania tzw. „nocy kryształowej”, tragicznego wydarzenia, o którym wspomina się w podręcznikach historii. Cóż ten żydowski zamachowiec miał wspólnego z naszym miastem? Okazuje się, że z […]

Przez tydzień szkoliłem się w Żydowskim Muzeum Galicja w Krakowie

W dniach 26 lipca – 1 sierpnia 2021 roku uczestniczyłem w seminarium dla nauczycieli „Kontekst nauczania o Holokauście, poziom podstawowy”. To wydarzenie organizowane jest przez Żydowskie Muzeum Galicja z Krakowa od 2010 roku. Skierowane jest ono dla nauczycieli którzy chcieliby […]

Synagoga radomszczańskich chasydów w Krakowie (ul. Ciemna 10)

W Krakowie, w dzielnicy Kazimierz przy ul. Ciemnej 10 znajduje się budynek, w którym przed drugą wojną światową znajdowała się synagoga chasydów z Radomska. Lipiec 2021 r., fot. Paweł Dudek Nie cały prezentowany na zdjęciach budynek był synagogą. Mieściła się […]

Cmentarz żydowski w Przedborzu

Żydzi pojawili się w Przedborzu już w średniowieczu. Miasto to położone było przy ważnym szlaku handlowym i zapewne możliwości z tym związane tutaj ich sprowadziły. Wejście na teren cmentarza. Maj 2021 r., fot. Paweł Dudek Cmentarz żydowski znajduje się na […]

Wkrótce ukaże się nowa książka związana z historią Radomska

Już 19 maja 2021 roku będzie można nabyć książkę związaną z historią naszego miasta. Mało jest publikacji tego typu, więc tym bardziej warto. Ja czekam z niecierpliwością, bo zapowiada się, że będzie to całkiem zewnętrzne spojrzenie na interesującą mnie tematykę. […]

Tam był dom rodzinny Herszela Grynszpana

Przy dzisiejszej ulicy Wyszyńskiego 11 znajdował się dom rodziny Grynszpanów. Była to żydowska rodzina, której potomek, Herszel Grynszpan zapisał się w historii świata… Obecnie w chodniku przy tej ulicy znajduje się tabliczka The Kesselman Museum (nr 9). Kwiecień 2021 r., […]

Umschlagplatz w Radomsku

W czasie drugiej wojny światowej na placu pomiędzy dzisiejszą ulicą Mickiewicza a ulicą Bugaj znajdował się tzw. Umschalgplatz (z niem. plac przeładunkowy). To tutaj Niemcy zbierali Żydów, których później wysyłali na roboty przymusowe albo do obozu zagłady w Treblince w […]

Tam był cmentarz żydowski w Kamieńsku

Na wstępie chciałbym odnieść się do tytułu tego artykułu. Właściwie powinien on brzmieć „Tam jest cmentarz żydowski w Kamieńsku”. Wynika to z halachicznej zasady (wykładnia Prawa Mojżeszowego – Tory), która mówi, że cmentarz żydowski zawsze jest, nawet jeśli nie ma […]

Dwie tablice informacyjne poświęcone historii radomszczańskiego getta

Przy ul. Joselewicza, tuż przed wejściem na skwer Fajta oraz Kakusińskiego znajdują się dwie tablice informacyjne poświęcone historii radomszczańskiego getta żydowskiego, które funkcjonowało w czasie drugiej wojny światowej. Na tablicach znajduje się krótka historia getta, zdjęcia, a także plan. Luty […]

Budynek starej olejarni (ul. Przedborska 20)

Na rogu ulic Przedborskiej i Fabianiego znajduje się okazały trzykondygnacyjny budynek mieszkalny z 1910 roku. Przed drugą wojną światową Żyd Berek Ofman prowadził tam olejarnię. Znajdowało się tam także wiele innych firm usługowych. Warto zwrócić uwagę na jeden z dwóch […]

Dom cadyka (ul. Przedborska 9)

Przy ul. Przedborskiej 9 znajduje się dom, w którym kiedyś mieszkali Rabinowiczowie – dynastia radomszczańskich cadyków. W chodniku przed budynkiem znajduje się tabliczka nr 13, oznaczająca obiekt The Kesselman Museum. Luty 2021 r., fot. Paweł Dudek Wytarta tabliczka The Kesselman […]

Żydowskie ślady w Żytnie

O żydowskich mieszkańcach Żytna wiem niewiele. Zebrałem tutaj to, co udało mi się ustalić, to do czego dotarłem. Pan Wiesław Witkowski, dawny mieszkaniec Żytna jest autorem odręcznie stworzonej mapki przedstawiającej jego rodzinną miejscowość. Powyżej znajduje się fragment tej mapki, niestety […]

List Rabina I. M. Rabinowicza z Pławna (1928 r.)

Czytelnik pan Michał Flasza przesłał mi skan oryginalnej pamiątki. Jest to pochodzący z 1928 roku list Rabina I.M. Rabinowicza z Pławna. Niestety ze względu na to, że dokument napisany jest w języku hebrajskim (tak w noszę po kroju pisma), nie […]

Macewy na placu szkolnym w Przedborzu

W 2013 roku podczas mojego pobytu w Przedborzu, na placu przed budynkiem liceum rzuciły mi się w oczy… macewy, czyli żydowskie nagrobki. Macewy zostały odkryte w 2011 roku, kiedy rozpoczął się remont na placu szkolnym. Utwardzenie placu zamieniano wówczas na […]

Muzeum Ludowe Ziemi Przedborskiej

Muzeum to znajduje się przy ul. Kieleckiej 9 w Przedborzu, w budynku dawnej karczmy. Została ona wybudowana w XVII lub XVIII wieku. Jest to niewielki budynek parterowy. Muzeum początkowo działało jako Izba Ludowa przy przedborskiej Szkole Rolniczej. Najpierw swoją siedzibę miało […]

Abram Aleksy Sycowski, znany jako Kid Tiger

Aktualizacja z 9 lutego 2021 roku. Poniższy artykuł zawiera nieprawdziwe informacje. Okazuje się bowiem, że Kid Tiger wcale nie był prawą ręką Ala Capone. Jest to zmyślona przez Sycowskiego historia mająca dodać mu splendoru. Sycowski miał w Stanach konflikt z […]

Dawne ogrodzenie Radomszczańskiej Wielkiej Synagogi

W przewodniku po The Kesselman Museum, pod numerem 47 znalazłem informację, że jedna z prywatnych posesji przy ul. Piłsudskiego ma żelazne ogrodzenie, które kiedyś otaczało Radomszczańską Wielką Synagogę. Z ogrodzenia znikły żydowskie symbole, ale jak podkreśla autorka opracowania, „(…) przynajmniej […]

Relacja Eliasza Markowicza dotycząca mordu na Żydach w Łazowie

W Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego znajdują się m.in. relacje Żydów, którym udało się ocalić w trakcie drugiej wojny światowej. Natrafiłem na jedną z takich relacji, gdzie opisywane wydarzenia miały miejsce na terenie naszego powiatu. Niejaki Eliasz Markowicz w relacji spisanej […]

Natan Szpigel

Natan (Nusen) Szpigel był polskim malarzem i rysownikiem żydowskiego pochodzenia. Drugowojenne koleje losu złączyły go z Radomskiem. Trudno mi było ustalić datę czy nawet rok urodzenia Szpigla. Znalezione materiały mówią o czterech datach rocznych – 1886, 1887, 1890 oraz 1892. […]

Deklaracja Balfoura

W lokalnej prasie znalazłem informację, że w 2017 roku w Radomsku odbyły się uroczystości związane z setną rocznicą podpisania tzw. deklaracji Balfoura. Organizatorką tego wydarzenia była Rachel Kesselman – prezes The Kesselman Museum. Wśród gości była m.in. ambasador Izraela w […]

Zdjęcia z powojennych ekshumacji żydowskich

Uwaga, artykuł został zaktualizowany po jego opublikowaniu. Ze względu na złożoność materiału aktualizację dopisałem na końcu. Prezentowane poniżej zdjęcie przedstawia pochówek na cmentarzu. Pochowano wówczas 17 osób, które zostały zamordowane przez Niemców we wsi Łęg (gmina Kruszyna, woj. śląskie), złożone […]

Budynek przy ulicy Joselewicza 2

Do niedawna sądziłem, że w budynku tym (albo na jego miejscu) znajdowała się w XIX wieku synagoga. Tak bowiem wynikało z przewodnika po The Kesselman Museum – miejsce to oznaczone było tabliczką z numerem 14. Czytelnicy wskazują jednak, że najprawdopodobniej […]

Krokusy posadzone przed Mechanikiem

Przed siedzibą Mechanika, czyli Zespołu Szkół Ponadpodstawowych nr 1 (ul. Brzeźnicka 20) zasadzono cebulki krokusów. Listopad 2020 r., fot. Paweł Dudek Listopad 2020 r., fot. Paweł Dudek Jest to ważna i wartościowa inicjatywa, która została rozpoczęta przez Fundację Holocaust and […]